پیشنوشت : بنا به خبرهای منتشر شده ، در ملاقات وزیر امورخارجه ترکیه با محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران و منوچهر متکی وزیر خارجه ایران مذاکراتی در خصوص پیشنهاد البرادعی درباره انتقال سوخت هسته ای ایران به ترکیه انجام شده-از این رو تحلیلی که چندی پیش درباره سناریوهای احتمالی در برابر پیشنهاد البرادعی نوشته ام – و بنا به دلایلی قبلا از منتشر ساختن آن صرف نظر کرده بودم-در ادامه مطلب قرار می دهم.

پیشنهاد جدید البرادعی و سناریوهای احتمالی

مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز شنبه صحبت از پیشنهادی جدید کرد مبنی بر اینکه ذخیره سوختی کم غنی شده ایران به جای روسیه به ترکیه تحویل شود .اساس این پیشنهاد اطمینان‌بخشیدن به تهران برای پذیرش پیش‌نویس وین است. لازم به یادآوری است که براساس پیش‌نویس تهیه شده در وین، ایران باید سوخت مورد نیاز رآکتور تحقیقاتی خود (با غنای 75/19 درصد) را از طریق ارائه حدود دو سوم ذخیره سوخت 5/3 درصد خود به روسیه و سپس دریافت آن پس از انجام غنی‌سازی این سوخت در کشور ثالث تأمین کند. ایران چند روز پس از بررسی پیش‌نویس وین ملاحظاتی را به عنوان اصلاحات این پیش‌نویس به آژانس ارائه کرد اما با واکنش شدید غرب روبرو شد.

اگر چه می‌توان در وهله اول پیشنهاد جدید البرادعی را با استدلال به پایان کار وی در آژانس انرژی اتمی و تلاش برای اثرگذاری بیشتر در روزهای آخر کاری ، پیشنهادی شخصی ارزیابی کرد. اما در یک بازنگری کلی سناریوهای دیگری در این باره مطرح می شود بر این مبنا که این پیشنهاد البرادعی می تواند سناریویی طراحی شده و یا بازتابی از برخی علامت ها و اشاره های سایر بازیگران مساله هسته ای ایران باشد. اما آنچه روشن است و یا حداقل احتمال آن بسیار ضعیف است ، طراحی سناریو از طرف روسهاست. لذا در برابر این سوال که بازیگر پشت پرده این پیشنهاد کیست؟ دو پاسخ بیشتر باقی نمی ماند : ایران یا غرب و البته شاید هر دو !

با توجه به اینکه ترکیه کشوری مسلمان بوده و دوست جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود و از سوی دیگر، جهت‌گیری‌های شرق‌گرایانه آنکارا طی سال‌های اخیر در موارد مختلف منطقه‌ای بخصوص جنگ غزه، بر اعتماد ایران به دولت ترکیه افزوده است و با توجه به افزایش مناسبات دیپلماتیک جدید میان تهران و آنکارا ، افزایش بی اعتمادی ایران به روسیه در پی همگرایی با غرب در تشدید فشار بر ایران و همچنین مشکلات داخلی ایران و... برخی بر این باورند که پیشنهاد البرادعی ریشه در تمایل و علامت مثبت ایران دارد . 

اما از طرف دیگر دلایل بسیاری نیز می توان یافت که نشان می دهد پیشنهاد البرادعی و پیامدهای احتمالی آن کاملا به نفع طرف های غربی مذاکرات هسته ای ایران می باشد. در درجه اول روابط حسنه ترکیه و آمریکا و بی اعتمادی غرب به روسیه ، از سوی دیگر تردیدهای ایران درباره روسیه برای چنین پیشنهادی دلایل خوبی است اما از سوی دیگر حداقل پیامدی که همین حالا نیز تحقق یافته است یعنی افزایش فضای بی اعتمادی بیشتر بین ایران و روسیه ، نیز نشان می دهد فضای جدید به کام غرب است. حالا این سوال برای روس ها هم مطرح است که آیا ایران کاملا در رویکرد خود به سوی روسیه تجدید نظر کرده است؟ و حل مساله هسته ای ایران با چنین شرایطی چه دستاوردی برای روسیه دارد؟ هر چند با وجود آنکه طرف قرارداد هسته ای ترکیه نیز روسیه است و عملا در نهایت نیز مجری غنی سازی اورانیوم ایران روسیه است، انتظار می رود این پیشنهاد با تساهل و تسامح روس­ها روبرو شود . ولی وقتی این سوء ظن مطرح می شود که ؛ احتمالا غرب ابتدا برای گرفتن رضایت روسیه برای پیش نویس قرارداد وین ، با بحث غنی سازی در روسیه موافقت کرده است و حالا با طرح این سناریو درصدد گرفتن تضمین بیشتر از روس­ها می باشد ، تردیدها درباره­ی آینده نه تنها کم نمی شود بلکه افزایش نیز می یابد.

در واقع ، آنچه به نظر می رسد پیشنهاد البرادعی چه به صورت کاملا طراحی شده و برنامه ریزی شده و چه ناخواسته ، یک سناریو به نفع غرب است و در صورت بازی بد ایران و روسیه ، سرانجام می تواند به خلع سلاح این دو در این بازی بیانجامد.